533 313 107
33 307 07 57
pn - pt: 7:30-15:30

Najsłynniejsze prześcieradło w Polsce

Jest takie prześcieradło, które swego czasu wzbudziło wiele kontrowersji w naszym kraju. To prześcieradło zakpiło z naszej narodowej historii, słynnego dowódcy i obywateli Warszawy. Jeżeli jesteś ciekawy, co to za prześcieradło i w jakich okolicznościach wywołało tyle sensacji, koniecznie przeczytaj nasz artykuł. Znamy prześcieradła frotte, z jerseyu, bawełniane, mieszane (bawełniano-poliestrowe), flanelowe, z gumką, antyalergiczne, wodoodporne, ale czy słyszałeś kiedyś o skandalizującym prześcieradle z… kamienia?

Rzymskie togi czyli ubrania z prześcieradeł

Prześcieradło, o którym będzie mowa pośrednio wiąże się z charakterystycznym strojem dla cesarstwa rzymskiego. Rzymianie przejęli sposób ubierania się od Greków. Jeden z najbardziej rozpoznawalnych elementów stroju rzymskiego to toga wyglądająca trochę jak pas prześcieradła. Toga to lekki, wierzchni strój. Była ona nakładana na tunikę, ale pozostawiano odkryte ramię. Strój ten do dzisiaj kojarzony jest z ubiorem akademickim (reprezentacyjny strój wykładowców, czasami absolwentów) lub strojem urzędowym zawodów prawniczych. Oczywiście współczesne togi noszone przez profesorów czy prawników odbiegają znacząco od pierwotnego wyglądu zarówno formą jak i materiałem z którego są wykonane i zupełnie nie przypominają prześcieradeł! Togi noszone są do dzisiaj także jako protestancka szata liturgiczna. Nazwa pozostała ta sama. Rzymskie togi wykonywano z białego, wełnianego materiału o szerokości 2,7-3m i długości ok. 5-6 m. Opasanie się pasem tak długiej tkaniny nie było ani czynnością łatwą ani prostą. Krój i rodzaj wykończenia togi był też elementem wskazującym z jakiej warstwy społecznej wywodzi się Rzymianin, który ją nosi. Historycy nazywali nawet togi rzymskie rodzajem wizualnego dowodu osobistego.

Toga rzymska. Sposób wiązania
Toga rzymska. Sposób wiązania nakrycia wierzchniego z długiego pasa tkaniny przypominającej współczesne prześcieradło.

Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego

Przed Pałacem Prezydenckim w Warszawie stoi pomnik jednego z najsłynniejszych bohaterów narodowych – pomnik konny księcia Józefa Poniatowskiego. Z pewnością widzieliśmy go wiele razy w telewizji, książce a może i nawet na żywo. Niewielu zna historię tego pomnika i kontrowersji jakie wzbudził, kiedy zainstalowano go w stolicy. Zapewne nikomu z nas nie wydaje się, by pomnik był nieprzyzwoity, bulwersujący, czy obraźliwy. Kiedyś jednak było inaczej… a to za sprawa dziwnego prześcieradła.

Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego - Aleksander Orłowski
Pomysł na pomnik autorstwa Aleksandra Orłowskiego

Garść informacji o księciu Poniatowskim

  • Książę urodził się w Wiedniu jako dziecko Andrzeja Poniatowskiego – generała w służbie austriackiej - i Harbiny Teresy Kinsky. 
  • W wieku 10 lat został osierocony i trafił pod opiekę króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, który był jego stryjem. 
  • Kariera wojskowa Józefa potoczyła się tak dynamicznie, że w historii naszego kraju zapisał się jako bohaterski wódz armii Księstwa Warszawskiego, a także marszałek Francji (!), który był jedynym obcokrajowcem uhonorowanym przez Francuzów tym tytułem i Jego nazwisko zostało wyryte na słynnym Łuku Triumfalnym w Paryżu. Genialny dowódca był zwolennikiem ustanowienia Konstytucji 3 Maja.
  • Po Jego dowództwie w Bitwie pod Zieleńcami król ustanowił order Virtuti Militari. Książę oraz Tadeusz Kościuszko zostali odznaczeni orderem jako pierwsi. 
  • Józef Poniatowski zmarł w nurtach rzeki Elstery podczas bitwy pod Lipskiem (zwaną także „bitwą narodów”) w 1813 roku. Była to największa spośród bitem kampanii napoleońskiej. Po żołnierskiej śmierci generała postać postanowiono natychmiast upamiętnić. Zwłoki Józefa Poniatowskiego sprowadzono do warszawskiego kościoła św. Krzyża, a w lipcu 1815 roku przetransportowano do krypty św. Leonarda na Wawelu. Była to pierwsza osoba, która spoczęła w katedrze wawelskiej od czasów pochówku tam królów. 
  • Dla wielu Polaków książę był symbolem żołnierskiego męstwa i honoru. Uhonorowany 12 różnej klasy odznaczeniami polskimi i francuskimi.
  • O zgodę na postawienie pomnika zwrócono się do władz carskich. Był to akt heroizmu, gdyż dowódca słynął z nieprzejednanego stosunku do zaborcy. Pomnik miał wykonać najsłynniejszy ówczesny rzeźbiarz europejski Berthel Thordvaldsen. Nikt jednak nie spodziewał się, że książę przedstawiony konno nie będzie ubrany w tradycyjny mundur żołnierski tamtych czasów a w strój przypominający prześcieradło!

Portret księcia Józefa Poniatowskiego
Obraz przedstawiający portret księcia Józefa Poniatowskiego

Zamieszanie wokół prześcieradła

Pomnik miał zostać wykonany z datków na podstawie zbiórki ogłoszonej w 1816 roku. Thordvaldsen pokazał szerokiemu gremium model pomnika konnego w 1829 roku. Pomnik był naturalnych rozmiarów i przedstawiał dowódcę na koniu. Odlew z brązu wykonano w 1831 roku. Od samego początku bulwersowało Polaków to, że wizja Thordvaldsena związana jest z koncepcją przedstawienia księcia na wzór antycznego posągu a nie w mundurze. Upór Polaków i ich dramatyczna walka o przedstawienia księcia w stroju charakterystycznym dla epoki były tak wielkie, że rzeźbiarzowi przywieziono mundur i zorganizowano spotkanie u … dawnego konia księcia we Włoszech! Najsłynniejszemu rzeźbiarzowi został także dostarczony rysunek Aleksandra Orłowskiego sugerujący, jak powinien wyglądać pomnik. Thordvaldsen był zbulwersowany tym, że potraktowano go jak najemnego rzemieślnika. W Europie mówiono o nim, że jest „drugim Fidiaszem” (najsłynniejszy rzeźbiarz starożytnej Grecji). Bohaterski książę został przedstawiony na koniu dokładnie na wzór rzymskiego pomnika Marka Aureliusza. Układ prawej ręki, w której książę trzyma miecz, jego strój, bose stopy, koń w tym samym ujęciu. Prezentacja pomnika była w Warszawie ogromnym wydarzeniem. Warszawiaków poruszyło jednak, że podobieństwo osoby siedzącej na koniu a faktyczny portret księcia zupełnie nie są zbieżne, nie wspominając już o stroju, w jaki odział naszego narodowego bohatera Thorvaldsen. Artystyczna wizja rzeźbiarza była zupełnie odmienna od wizji naszych rodaków. Wszyscy, którzy w jakikolwiek sposób dorzucili się do zbiórki publicznej na pomnik spodziewali się ujrzeć jednego z najsłynniejszych polskich wojskowych w stroju narodowym, a nie na modłę antyczną! Posąg został skrytykowany przez patriotyczną młodzież epoki wschodzącego romantyzmu, która uważała, że nie wolno dokonywać nadinterpretacji historii (odmienna anatomia i fizjonomia postaci, inny strój), nadawać bohaterowi antycznego toposu (mędrzec-wojownik) i że forma pomnika stała w sprzeczności do nadziei Polski w stosunku do Napoleona. W romantyzmie uważano, że monument powinien budzić uczucia, wspomnienia narodowe i być wyrazem prawdy historycznej. O pomniku mówiono: „Jaki on książę, skoro goły”. Zaś autor posągu z przekąsem odpowiadał, że „nie lubi posyłać swoich dzieł do krajów, gdzie nie ma poczucia sztuki”. Rzeźbiarz nie liczył się z opiniami krytycznymi na temat golizny księcia. Ta golizna przysłonięta prześcieradłem przywodziła na myśl osobom pamiętającym księcia w młodości, jak to w ramach zakładu paradował po Warszawie nago na koniu, ku zgorszeniu cnotliwych mieszkańców. Podczas jednej z przemów w sądzie jednej z najbarwniejszych postaci II Rzeczypospolitej - Bolesława Wieniawy Długoszewskiego, przywołano tę opowieść: „… ponieważ na pomniku wystawionym mu przez naród figuruje w prześcieradle, więc można mieć niejakie wątpliwości, za który z wymienionych czynów pomnik ten mu postawiono”. Wieniawa przypomniał niechlubne czasy młodości księcia, który uwielbiał organizować sobie wyścigi konne ulicami stolicy na przykład w towarzystwie Tadeusza Kościuszki! Przejazd nago przez Warszawę mógł się zakończyć dla księcia tragicznie. W obawie przed gniewem króla Stanisława Augusta Poniatowskiego książę ukrywał się u zakonników.

Posąg konny księcia Józefa Poniatowskiego autorstwa B. Thorvaldsena
Posąg konny księcia Józefa Poniatowskiego autorstwa B. Thorvaldsena wzorowany na rzymskiej rzeźbie cesarza Marka Aureliusza

Wędrujący pomnik w prześcieradle

Pomnik odlano, przewieziono do Polski, ale zgoda na ustawienie go została cofnięta. Poniatowskiego w prześcieradle zamiast w mundurze przewieziono do Modlina, potem do Homla. W latach 20-tych XX wieku został ustawiony na dziedzińcu Pałacu Saskiego przed Grobem Nieznanego Żołnierza. Obelisk został zniszczony podczas Powstania Warszawskiego. O księciu w prześcieradle podczas II wojny światowej krążyła nawet opowiastka, że 1 września 1940 roku podczas uroczystości zorganizowanej przez hitlerowców z okazji pierwszej rocznicy rządów niemieckich w Warszawie pomnik zasłonięto rusztowaniem i przykryto prześcieradłami i tkaninami z okolicznościową dekoracją. 12 września na cokole ktoś znalazł kartkę z napisem: „Józiu, jeżeli chcesz uniknąć mojego losu, podaj się za volksdeutscha – Chopin” (pomnik Chopina został trwale usunięty z parku łazienkowskiego przez Niemców). Ocalałe fragmenty oryginalnego pomnika znajdują się w Parku Wolności przy Muzeum Powstania Warszawskiego. Duńczycy postanowili odlać kopię pomnika i ofiarować naszemu państwu. Monument ustawiono przed Starą Pomarańczarnią w Łazienkach Królewskich. Rzeźba stojąca obecnie przed Pałacem Prezydenckim jest kopią oryginału, który wyszedł z rąk najsłynniejszego rzeźbiarza klasycyzmu.

Pomnik “księcia w prześcieradle”
Pomnik “księcia w prześcieradle” przed Pałacem Saskim lata 20-te XX wieku.

I tak do dzisiaj jeden z najpopularniejszych pomników, przy których turyści robią pamiątkowe fotografie przebywając w stolicy naszego państwa stoi przed Pałacem Prezydenckim epatując klasyczną urodą, golizną i prześcieradłem zamiast tradycyjnego ułańskiego munduru. Producenci kuszą nas wyborem oferowanego przez siebie asortymentu związanymi z prześcieradłami. Możemy wybrać prześcieradła z jerseyu, bawełniane, mieszane (bawełniano-poliestrowe), flanelowe, z gumką, antyalergiczne, wodoodporne, inne. Rozważając dokonanie zakupu prześcieradła i wybierając odpowiedni model czy tkaninę, z którego prześcieradło jest wykonane, warto przywołać na myśl historię bohatera narodowego uwiecznionego w prześcieradle!

Źródło grafik: wikipedia, Flickr i Pixabay

wstecz

Produkt został dodany do koszyka